बिहारमध्ये भाजप-जदयूला बहुमत कसे मिळाले? — एनडीएच्या यशाची कहाणी

बिहारच्या 2025 च्या विधानसभा निवडणुकीत BJP आणि JDU यांच्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए)ने एक ठळक विजय मिळवला आहे. हा विजय केवळ आकडेवारीत नाही, तर धोरण, राजकीय युती, मतदानदारांची अपेक्षा आणि नियोजनातल्या सूक्ष्म कलांमधूनही घडला आहे. चला पाहू या की BJP-JDU यांनी बिहारमध्ये बहुमत कसं मिळवलं आणि त्यामागचे मुख्य घटक काय होते बिहारमध्ये भाजप-जदयूला बहुमत कसे मिळाले

1. युतीतील सीट-शेअरिंग: बुद्धिमत्ता आणि समतोल

एनडीएच्या यशामागचा एक मुख्य स्तंभ म्हणजे त्यांचा सीट-शेअरिंग फॉर्म्युला. निवडणुकीच्या आधीच BJP आणि JDU त्या संघटनेतील प्रमुख भागीदार होत्या आणि त्यांनी बराबर संख्येचे, म्हणजेच 101-101 जागांवर एकमेकांसोबतच स्पर्धा करण्याचा निर्णय घेतला होता.

हे फक्त आकडेवारीबाबतच नव्हे, तर धोरणात्मकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचं आहे. संघटनेतील अन्य भागीदार (उदाहरणार्थ, LJP, HAM इ.) यांना देखील जागा दिल्या गेल्या, आणि हे वाटप “गुणवत्तेच्या जागांवर” करण्यात आलं — म्हणजे जिथे प्रत्येक पक्षाचा मजबूत ग्राउंड नेटवर्क आहे तिथे ते स्पर्धा करतील.

या प्रकारच्या समतोल आणि संरचित वाटपामुळे मतविभाजन कमी झाला, युतीची समन्वयता वाढली आणि संसाधने अधिक कुशलतेने वापरता आली.

2. जातीय समीकरणात बदल — विस्तृत कोळिशन

बिहारमध्ये पारंपरिक राजकारणात जातीय समीकरण खूप महत्त्वाचं असतं. या निवडणुकीत, NDA ने आपली जातीचे धोरण पुनर्रचनेत घातलं.

• EBC (Economically Backward Classes): JDU ने EBC वर्गावर जोर दिला. हा वर्ग बिहारमध्ये मोठ्या प्रमाणात आहे (~36%) आणि हे धोरण त्यांच्या हितासाठी फायदेशीर ठरलं आहे.
• उच्च जात (upper castes): BJP चा पारंपरिक आधार उच्च-वर्गांमध्ये आहे, आणि या युतीत यांचा वापर संतुलित प्रकारे केला गेला आहे.
• इतर घटक: LJP (रामविलास), RLM इतर सहकारी पक्षांनी देखील दलित, मागासवर्गीय समूहांकडे लक्ष दिलं, ज्याने कोळिशन अधिक सर्वसमावेशक बनवलं.

या विस्तारित जातीय समीकरणातून NDA ला अनेक भूतपूर्व जनतेचे आवाज एकत्र करण्याची संधी मिळाली, ज्यामुळे त्यांच्या मतदारसंघाचा विस्तार झाला.

3. ‘जंगल राज’चे भय आणि कायदा-व्यवस्थेचा मुद्दा ( बिहारमध्ये भाजप-जदयूला बहुमत कसे मिळाले )

पोलिस आणि कायद्या-व्यवस्थेचा मुद्दा बिहारमध्ये अत्यंत संवेदनशील आहे, आणि NDA ने याचा राजकीय फायदा घेतला. त्यांनी “जंगल राज” हे भूतकाळातील अस्थिरता आणि गुन्हेगारीचा संदर्भ पुन्हा वापरला, ज्याचा विरोधक RJD यांच्या काळात अनुभवलेल्या काळाशी जोडला जातो.

या “भयाचे संदेश” प्रचारात कायद्या-व्यवस्था सुधारणे आणि सुरक्षितता यांची हमी देण्यात आली. NDA च्या प्रचारात हे सांगितलं गेले की तो काळ परत येऊ नये, त्यामुळे लोकांना “स्थिरता आणि विकास” यांची खात्री वाटली.

ही रणनीती मतदारांमध्ये एक गडबडलेली भीती निर्माण करण्यात यशस्वी झाली — ती भीती आणि बदलाची अपेक्षा यांच्या मिश्रणाने मतदानाचा प्रवाह एनडीएकडे ढकलला.

4. स्त्रीमतदारांचा निर्णायक रोल — महिला-कल्याण आणि मतदान

NDA च्या यशात महिला मतदारांचा सहभाग खूप महत्त्वाचा ठरला आहे. 2025 मध्ये महिलांचा मतदान टर्नआउट खूप जास्त होता आणि हे एक निर्णायक घटक ठरले.

• महिला कल्याण योजना: सरकारने महिलांसाठी विविध कल्याण योजनांची पणिका वाढवली. उदाहरणार्थ, “मुख्यमंत्री महिला रोजगार योजना” अंतर्गत महिलांना आर्थिक मदत देण्यात आली होती.
• जेलिका (Jeevika) स्वयं-मदत गट: या गटांना स्थानिक पातळीवर कामगार आणि मतदानदारांमध्ये संवाद करण्यासाठी वापरलं गेलं.
• प्रत्यक्ष लाभ: महिलांना थेट आर्थिक हस्तांतरण, व्यवहाराचा सशक्त आधार, सुरक्षितता आणि स्थानिक शासनात सहभाग देणारी योजनांनी त्यांचा विश्वास वाढवला.

या महिलांसाठी आधारित धोरणामुळे NDA ला एक विस्तृत, शक्तिशाली आणि स्थिर मताधार मिळाला.

5. विकास-व्हेलफेअर धोरणे: लोकाभिमुख अंदाज

एनडीएने बिहारमध्ये विकास आणि कल्याणाला प्रचाराचे केंद्रबिंदू बनवले. हा फक्त प्रतिज्ञा नाही तर त्यांनी गर्भगृहात अनेक योजने अंमलात आणल्या किंवा त्यांच्या अंमलबजावणीवर जोर दिला.

• निवडणुकीपूर्वी लाभ: DBT (डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर) मार्फत महिलांना निधी दिला गेला.
• दीर्घकालीन धोरण: Nitish कुमार यांच्या सरकारने गेल्या काही काळात स्त्रीयांसाठी आणि ग्रामीण भागातील लोकांसाठी कल्याणकारी योजना चालवल्या आहेत — हे जनविश्वासाची भूमिका बजावते.
• राजकीय संदेश: “विकास + सुरक्षा + कल्याण” या त्रिसूत्री संदेशाने लोकांमध्ये विश्वास निर्माण केला की NDA केवळ सत्ता हवी म्हणून नाही तर वास्तवात ‘काम’ करण्यास तयार आहे.

6. नितीश कुमारचा “फॅक्टर” — स्थिरता आणि नेतृत्व

JDU चे धोरणात्मक नेतृत्व आणि नितीश कुमार यांचा अनुभव हा NDA युतीचा महत्वाचा घटक आहे. आयुष्यभर बिहारमध्ये राजकीय अनुभव असलेला कुमार, त्यांच्या चांगल्या प्रशासनात्मक प्रतिमेमुळे लोकांमध्ये विश्वास बसला आहे.

नितीश यांनी जाहिर प्रचारात “स्थिरता” आणि “गुड गव्हर्नन्स” या संकल्पना जोरदारपणे मांडल्या, ज्याने काही मतदारांना विरोधकांच्या तक्रारींपेक्षा अधिक आकर्षित केले.

तसेच, JDU आणि BJP मध्ये समान सीट वाटपाने (101-101) हे दर्शवले की दोन्ही पक्ष युतीत खरी भागीदार आहेत — केवळ सांकेतिक सहयोग नाही, तर हक्क आणि सामर्थ्याचा समतोल आहे

7. युवा मतदार आणि बदलावाची भावना

निवडणुकीमध्ये तरुण मतदारांचा सहभाग हे देखील महत्त्वाचं असे कारण आहे. भारतातील अनेक राज्यांमध्ये तरुण जनसंख्या वाढली आहे आणि बिहारमध्ये ही प्रवृत्तीही दिसली. NDA ने विकासावर प्रकाश टाकले व तरुणांना भविष्यातील संधींची आशा दिली.

युवकांना रोजगार, शिक्षण आणि उद्योजकतेची संधी देणारे विकासाचे वेलफेअर प्रोजेक्ट त्यांच्या हृदयाला भिडले. यामुळे युवा मतदार NDA कडे आकर्षित झाले, खासकरून जे लोक ‘मेरे कल का बिहार’ अशी अपेक्षा बाळगतात.

बिहारमध्ये BJP आणि JDU यांना बहुमत कसं मिळालं? — याचा उत्तर एकापेक्षा अधिक घटकांमधून येतो. त्यांनी एकमेकांसोबत धोरणात्मक मित्रत्व बांधले (seat-sharing), सामाजिक मुद्द्यांवरून (जातीय, महिलांचा सहभाग) राजकीय युती तयार केली, भयाचे राजकारण केले (जंगल राज), आणि लोकाभिमुख विकास-कल्याण योजनेची जोरदार अंमलबजावणी केली.

या सर्वाचा परिणाम असा झाला की NDA ला केवळ बहुमतच नाही तर एक मजबूत, विविध आणि दीर्घकालीन मताधारही मिळाला. हा विजय राजकीय युतींची हुशारी, लोकाभिमुख धोरणे आणि नेतृत्वाच्या अनुभवाचा संगम आहे.

पुढे हे बघणं मनोरंजक ठरेल की या युतीने बिहारमध्ये अंमलबाजवणी केलीली प्रतिज्ञा कितपत पूर्ण करू शकते — आणि हा विजय आढावा घेऊन पुढील राजकीय ट्रेंड्सवर कसा प्रभाव पडेल.